۱. هدف از انتخاب موضوع چیست؟

۲. منابع برای انتخاب موضوع کدامند؟

۳. شرايط لازم برای انتخاب موضوع چيست؟

 کلياتی درباره تحقيق

مقدمه

به نظر می رسد در طول ساليان و از ابتدای حيات بشر، انسان هميشه با تحقيق سر و کار داشته است. آنچه در اين جا اهميت دارد آنکه تحقيقی می تواند راهگشا باشد که بر اساس اصول و موازين علمی صورت پذيرد.
تحقيق در لغت به معنای درست و راست گردانيدن، پيدا کردن، يافتن يا جستجوی حقيقت آورده شده است. تعاريف به عمل آمده از تحقيق و پژوهش فراوانند. تحقيق به روش علمی را مجموعه مقررات و قواعدی دانسته اند که چگونگی جستجو برای يافتن حقايق مربوط به يک موضوع را نشان مي دهد.در جاي ديگر آن را حقيقت پژوهی ناميده اند و گروهی از دانشمندان اين گونه تحقيق را عملی منظم که در نتيجه آن پاسخهایی برای سوالات مندرج در موضوع تحقيق به دست خواهد آمد تعريف کرده اند.
در هر صورت مشخص است که وجه اشتراک در همه اين تعاريق جستجوی حقيقت است و حقيقت يک پديده ذهنی است که با واقعيت يعنی وجود عينی مطابقت دارد هر چند ممکن است اين امر در علوم تجربی صحيح باشد ليکن در علوم نظری چنين نيست به هر حال ما نيز در روش تحقيقی که بحث خواهيم کرد به دنبال يافتن حقيقت خواهيم بود. بنابراین منظور ما از روش علمی تحقيق، مجموعه قواعد و رويه ای است که محقق برای جمع آوری حقايق و واقعيتها دنبال می کند تا سپس آنها را تفسير، تبين و اثبات نمايد.
جان ديوئی معتقد است:" اولين مرحله تحقيق احساس وجود يک مشکل است؛ به اين معنی که پژوهشگر در کار خويش با مانع يا مشکلی روبرو گرديده است که در حل آن ابهام يا ترديد دارد و نمی تواند در مقابل آن ساکت بماند." بنابراين اين نقطه آغازين در انجام هرگونه پژوهش يا تحقيقی بسيار مهم است و نقش آموزش افراد برای مسئله يابی که در برخی نظام های آموزش و پرورش برآن بسيار تاکيد می شود نيز از همين امر نشات می گيرد. هرچه ضرورت پرسش در هنگام تدريس برای فراگير بيشتر مطرح شود و از او خواسته شود تا ذهن خود را برای طرح سوالات بيشتر فعال سازد می توان انتظار داشت که در آينده نياز به تحقيق و پيشرفت در او ارتقا يابد.
اولين مرحله از تقسيم بندی تحقيق را می توان منوط به هدف از انجام تحقيق دانست. بدين صورت که آيا هدف از انجام تحقيق علایق علمی محقق است يا احتياجان عملی. بدين شکل که محقق برای موشکافی در تجربيات خود و ديگران، کنجکاویهای علمی و يا الهامات و فرضيات علمی محض به دنبال اجرای تحقيق است و يا اينکه هدف کسب اطلاعاتی است که بتواند مشکل يا مسئله فوری را حل نموده و يا زمينه را برای تصميمم گيری در مورد يک موضوع يا مسئله خاص فراهم نمايد. چنانچه هدف اول مد نظر باشد با تحقيق بنيادی يا Basic Research روبرو هستيم که در تعريف آن گفته مي شود: " تحقيقی است که برای گسترش و بسط دانش يا علوم پايه در يک نظام و به خاطر فهم آن طرح ريزی می شود. ممکن است همه يا بخشی از اين دانش در آينده کار بد داشته باشد ولی معمولا خود محقق در کاربرد نقشی ندارد." اما چنانچه تحقيق برای هدف دوم انجام شود آن را تحقيق کاربردی يا Applied Research می نامند و در تعريف آن گفته می شود: " اين نوع تحقيق بر روی يافتن راه حل مسائل فوری با ماهيت عملی متمرکز می شود و بنابراين اين تحقيقات جنبه عملی داشته و معمولاخود محققين درکاربرد نتايج دخيل می باشند."
بديهی است تقسيم بندیهای متعدد ديگری برای روشهای تحقيق وجو دارد که در ادامه مباحث مورد بررسی و بحث قرار خواهد گرفت.
هر محققي مي‎تواند روشي خاص را براي تحقيقات خود انتخاب كند و در هر تحقيقي خاص نيز تغييراتي جزئي بر روش خود اعمال كند پس انتخاب روش براي محقق يك هنر است كه از بين روشها و مراحل گوناگون روش و مراحلي را بر مي‎گزيند و انتخاب روشي گوياتر و جالب‎تر به خلاقيت و هنر محقق بستگي دارد پس با توجه به اينكه تحقيقات مي‎توانند روشهاي مختلفي از جمله روش كمي و يا كيفي داشته باشد. پس محقق بر اساس نياز و خلاقيت مي‎تواند روشي را برگزيند. به طور كلي مي‎توان مراحل و روشي را براي تحقيق پيشنهاد كرد:
الف. انتخاب موضوع و طرح مساله
ب. چهارچوب تئوريكي مدل و فرضيه هاي تحقيق
ج. روش تحقيق.جامعه آماري و نمونه آماري
د. تجزيه و تحليل داده‎ها و يافته‎ها
ه. نتيجه‎گيري و پيشنهادات.

دوستان و علاقمندان به حوزه تحقیق و پژوهش توجه داشته باشند در روزهای آینده به طور مفصل در مورد هر کدام از روشهای تحقیق مفصل صحبت خواهد شد و گنجاندن این مطلب به عنوان حسن آغاز این بخش از موضوع وبلاگ کتابداران می باشد. با تشکر

 

۴. ويژگی های يک عنوان خوب کدامند؟

پژوهش دانش آموزی در فرهنگنامه کودکان و نوجوانان - همایش نیشابور – شبکه مدرسه شهریور 84

   خلاصه مقاله

پژوهش مشارکتی در مدارس

 

   فرهنگنامه کودکان و نوجوانان در سال های اخیر ،  در تهران ، کارگاه های پژوهش مشارکتی بسیاری برای دانش آموزان و معلمان دبستانها ، گروه های آموزشی ، تکنولوژیست های آموزشی و مدیران آموزشی دبستانها و مدارس راهنمایی برگزار کرده است.

گروه پژوهش دانش آموزی فرهنگنامه که زیر نظر خانم توران میرهادی ( دبیر اجرایی فرهنگنامه)  فعالیت می کند ، برای فعالیت در مقطع دبستان و گاه مدارس راهنمایی دلایل گوناگون داشته است. ازجمله:

  • ارائه نمونه های موفق در به کار گرفتن روش تجربه و عمل ، در آموزش و پرورش و اعتقاد به تقویت جستجو گری و کار گروهی در سنین دبستان و راهنمایی ، با توجه به تأثیرگذاری و سازندگی سنین کودکی و نوجوانی در آینده آنان .
  • توصیه آموزش و پرورش به مدارس ایران ، برای اجرای کار پژوهشی در مدارس.
  • کمبود تجربه کار پژوهشی در میان معلمان دبستان و راهنمایی که مجری طرح بودند. روشن نبودن روش های تحقیق متناسب با سنین دبستان و راهنمایی و بالاخره فراهم نبودن یا در دسترس نبودن ابزارهای مورد نیاز کار پژوهشی از جمله کتاب های مرجع.
  • تجربه کار با کودکان و نوجوانان در شورای کتاب کودک مانند:  مشاوره با نوجوانان در کار تألیف فرهنگنامه و مشارکت همکاران شورای کتاب کودک در فوق برنامه های دبستانهای آموزش و پرورش و علاقه به انتقال تجربیات به معلمان مدارس و در مقابل استقبال مسؤلین بخش دبستان از آنان.
  • تهیه کتاب مرجع عمومی در همه رشته های دانش به عنوان یکی از منابع مطالعاتی و پژوهشی دانش آموزان ، از دبستان تا دبیرستان ، توسط سازمان فرهنگنامه کودکان و نوجوانان در شورای کتاب کودک ( فرهنگنامه کودکان و نوجوانان اولین مرجع تألیفی برای دانش آموزان در ایران است که هم اکنون جلد دهم آن درحال چاپ است )
  • چهل و سه سال کار شورای کتاب کودک در زمینه ادبیات کودکان ، ترویج خواندن ، کمک به رشد و گسترش ادبیات داستانی و غیر داستانی ازجمله کتاب های علمی و کتابهای مرجع برای دانش آموزان.

برای انجام کار ، نخست لازم بود ابعاد و مراحل کار پژوهش و کل روند تحقیق را برای سنین دبستان و راهنمایی مناسب سازی کرد. پس از مطالعه مقدماتی و بررسی آثار و فعالیت های پژوهشی جاری در مدارس و گزارش های پژوهش دانش آموزی در جشنواره ها ، دریافتیم که دبستان ها و مدارس راهنمایی تهران در این زمینه مشکلات فراوان دارند که مهمترین آنها عبارتند از:

     ـــ  موضوع پژوهش که از طرف معلمان به دانش آموزان ارائه می شد , محدود نشده و وسیع بود.

     ـــ  جستجو در موضوع از دانش پایه ، توانایی و امکانات دانش آموزان فراتر بود.

     ـــ  دانش آموزان تحقیق را به بزرگترها ( مثلاً والدین خود ) می سپردند و در جشنواره بزرگترها رقیبان اصلی بودند.

     ـــ ارائه کار به صورت مسابقه برای تعیین برندگان پژوهش دانش آموزی بود. به این ترتیب تعداد انگشت شماری دانش آموز آگاه یا بی خبر از کار

        پژو هشی برنده مسابقه می شدند و میلیون ها بازنده در این مسابقه در مدارس مختلف بوجود می آمد.

     ـــ کار پژوهش فردی بود و در کنار آن پژوهش مشارکتی جایی نداشت.

     ـــ بیشتر آنچه به نام کار پژوهشی ارائه می شد ، در واقع رونویسی از منابع مکتوب و ارائه زیبای رونویسی ها بود.