كتابداران دانشگاه علوم پزشكي جندي شاپور

چکیده :

افسردگی ، یکی از شایعترین اختلالات روانی است که ماهیتی ناتوان کننده داردو سبب مختل شدن عملکرد شغلی و تحصیلی در افراد می شود.

مطالعه ای که در پیش روی دارید با عنوان شیوع افسردگی در دختران دبیرستان حضرت معصومه می باشد .

در این مطالعه حجم نمونه 30 نفر دانش آموزان از دبیرستان حضرت معصومه در ناحیه یک اهواز  که در این دبیرستان سه سال تحصیلی وجود دارد و از هر پایه درسی 10 نفر به طور تصادفی انتخاب شد . نمونه گیری در طی دو روز انجام گرفت و در این مطالعه شیوع افسردگی بدست آمده است .

با توجه به این آمار در این دبیرستان پیشنهاد می گردد که این اختلال برای دانش آموزان و والدین و مسئولین مربوطه توضیح داده شود و افراد مبتلا به این اختلال شناسایی و به مشاورین مراکز روانشناسی معرفی شوند .

مقدمه :

از دیر باز مردم تا حدودی با افسردگی آشنایی داشته اند ولی در چند دهه اخیر شیوع این اختلال در جوامع مختلف افزایش پیدا کرده است و به همین دلیل مورد توجه مجامع بهداشتی قرار گرفته است . این افزایش تحت تأثیر عوامل مختلفی از جمله دگرگون شدن شرایط اقتصادی واجتماعی و تغییراتی در کیفیت زندگی مردم ایجاد شده است و به نوبه خود این عوامل باعث افزایش حجم مشکلات روانی و رفتاری شده است و در صورت بی توجهی به این مسایل می تواند اثرات جبران ناپذیری را در پی داشته باشد.

گروه زیادی از مراجعین به مراکز بهداشتی درمانی از مشکلات خلقی و روانی رنج می برند، در حالیکه این گروه از بیماران غالباً از ناراحتی های جسمی شکایت داشته اند و کارکنان بهداشتی قادر به تشخیص نشانه هایی  که احتمالاً ناشی از مشکلات روا نی می باشند، نیستند. اختلال افسردگی یکی از شایع ترین اختلال روانپزشکی است و از علل شایع ناتوانی و مرگ زود رس می باشد. این اختلال همچنین باعث افزایش هزینه های اقتصادی تحمیل شده به فرد و جامعه می گردد.

این اختلال عامل 15% ناتوانی ها و مرگ زود رس در کشورهای رو به رشد است. (2)

بیان مسئله :

از آنجا که کشور ما، کشوری جوان است و اکثر جمعیت آن را قشر جوان و نوجوان تشکیل می دهد ، از آنجا که ارتباط نزدیکی با دانش آموزان داشتم تصور می کردم که میزان شیوع افسردگی در آنها بالا می باشد، در این پروژه  بر آن شدم تا مطالعه مختصری روی یکی از مشکلات روانپزشکی نوجوانان جامعه انجام دهم تاشاید گامی کوچک در جهت شناساندن این مشکل به مسئولین امر ( مدارس ) و خانواده ها برداشته و در حد امکان در رفع این مشکل کمک کنم . در این بررسی بر آن شدم ببینم آیا ارتباط معنی داری بین میزان شیوع افسردگی و پایه تحصیلی وجود دارد.

سازمان بهداشت جهانی ، اختلالات روانپزشکی را از شایع ترین معضلات تمام جوامع بشری امروز اعلام کرده است که از مهمترین آنها افسردگی می باشد، بخصوص اگر این اختلال تشخیص داده نشود و یا به خوبی درمان نشود، می تواند عامل بازدارنده ای در پیشرفت های فردی و اجتماعی و یا سایر عرصه های زندگی این قشر جامعه ( نوجوانان ) شود. به همین دلیل مطالعه خود را بر روی تعداد از دانش آموزان دبیرستانی که خودم در آن تحصیل می کنم انجام داده تا شاید بتوانم با بدست آوردن اطلاعاتی در این زمینه آگاهی لازم را در اختیار مسئولین امر و والدین قرار دهم .

بر اساس تحقیقی که در سال تحصیلی 80-79 در دبیرستان های اهواز انجام شده است ، شیوع افسردگی در دختران دبیرستانی اهواز 5/39% و در پسران دبیرستانی  26% بوده است . و همچنین در گروه دانش آموزان دبیرستانی افسرده میزان افت تحصیلی در دوره دبیرستان واضح بوده است و مرتبط با وضعیت تحصیلی پدر و شغل پدر و وضعیت اقتصادی خانواده است . (3)

اهداف  و سئوالات پروژه :

هدف اصلی : تعیین میزان شیوع افسردگی در سه کلاس در پایه های تحصیلی اول و دوم و سوم دانش آموزان دختر دبیرستان حضرت معصومه واقع در ناحیه یک اهواز .

سئوالات :

·        میزان شیوع افسردگی در دانش آموزان دبیرستان حضرت معصومه چقدر است ؟

·        میزان شیوع افسردگی در دانش آموزان دبیرستانی سال اول چقدر است ؟

·        میزان شیوع افسردگی در دانش آموزان دبیرستانی سال دوم چقدر است ؟

·        میزان شیوع افسردگی در دانش آموزان دبیرستانی سال سوم  چقدر است ؟

مروری بر ادبیات پژوهش ( تاریخچه ) :

از عهد باستان مواردی از افسردگی را مردم ثبت کرده اند. توضیحاتی در مورد آنچه امروزه اختلال خلقی نامیده    می شود در بسیاری از متون کهن یافت می شود. داستان « پادشاه شائول » در عهد «عتیق» و نیز داستان           « خودکشی آژاکس» نوشته « ایلیاد همر» توضیحی از نشانگان افسردگی است .

بقراط در حدود چهار صد سال ( پیش از میلاد مسیح (ع) ) اصطلاح مانیا و شیدایی و مالیخولیا را برای توصیف اختلالات روانی به کار برده است و در حدود سی ام میلادی یک پزشک رومی بنام « سلوس »در کتابش به نام    «درباره طب» مالیخولیا را به عنوان افسردگی ناشی از غلبه صفرا ذکر کرده است .

ابن سینا در توصیف وضعیت های عاطفی مختلف تئوری مزاج ها را در کامل ترین شکل بیان کرد که بیماری به صورت فقدان حرکت ، بی حالی ، آرامی خود را نشان می دهد .

تعریف افسردگی :

خلق افسرده و بی علاقگی و بی لذتی ، علایم کلیدی افسردگی هستند . از نظر بیمار خلق افسرده دارای کیفیت شخصی است که آن را از احساس دلتنگی و سوگ متمایز می کند . حدود 3/2 از کل بیماران افسرده به فکر خود کشی می افتند و حدود 15-10% آنها نیز دست به خود کشی می زنند .

در عین حال نیز به نظر می رسد که برخی از بیماران افسرده از افسردگی شان خبری ندارند و شکایتی از داشتن خلق افسرده نمی کنند و از فعالیتهایی که قبلا مورد علاقه شان بوده ، کنار گرفته اند. تقریباً همه بیماران افسرده حدود 97% از کم شدن انرژی خود شاکی هستند. حدود 80% از بیماران از اشکال خواب و به ویژه بی خوابی انتهایی و بیدار شدن مکرر در طول شب شاکی هستند.

بسیاری از آنها از کاهش وزن و یا افزایش وزن و کاهش و افزایش اشتها شاکی هستند. حدود 90% بیماران مبتلا به افسردگی عمده همزمان دچار اضطراب نیز می باشند .

ملاک های دوره افسردگی :

علایم گروه الف :

خلق افسرده ، فقدان لذت و علاقه ، کاهش نیرو و فعالیت ،

علایم گروه ب :

کاهش تمرکز ، کاهش اعتماد به نفس ، افکار گناه و بی ارزشی ، افکار بدبینانه ، افکار خود آزاری ، آشفتگی خواب ، کاهش اشتها

طبق علایم بالا

دوره افسردگی خفیف : حداقل 2 تا از علایم گروه الف و 2 تا از علایم گروه ب .

دروه افسردگی متوسط : حداقل 2تا از علایم  گروه الف و حداقل 3  از علایم گروه ب .

دوره افسردگی شدید : هر 3 علایم گروه الف و حداقل 4 تا از علایم گروه ب .  

  نوع مطالعه:

این مطالعه توصیفی و به روش مقطعی انجام گرفته است.

جامعه آماری :

جامعه آماری تعداد 3 کلاس از دبیرستان روزانه حضرت معصومه که تقریبا 75 نفر می باشند.

نمونه آماری :

پایه های اول و دوم و سوم که از هر کلاس به طور تصادفی تعداد 10 نفر انتخاب شده است .

ابزارهای مورد استفاده در پروژه:

تعیین سال تحصیلی . پرسشنامه بک

روش اجرای کار:

جهت انجام این پروژه ابتدا مشورت با اولیای محترم دبیرستان و دبیر آمار این کار صورت گرفت و دانش آموزان بطور تصادفی انتخاب شدند.

ضمن توضیح از انجام این پروژه در هر کلاس، پرسش نامه ها بین دانش آموزان توزیع شد.

روش تجزیه آماری:

ابتدا حجم نمونه آماری از فرمول روبرو بدست آورده شد.

Za: 5/1= (95%) حدود اطمینان                   n : حجم نمونه                 P : درصد شیوع بر اساس گزارشات قبلی        

d : 001/0 ( احتمال خطای قابل قبول )  تعداد نمونه ها 27 نفر در نظر گرفته شده است.

ملاحظات اخلاقی :

به دانش آموزان توضیح داده شد که لزومی به نوشتن مشخصات شخصسی نیست ولی ذکر مقطع تحصیلی وسن الزامیست . واز آنجا که کلیه اطلاعات این پروژه محرمانه می ماند سعی کنند که سؤالات را صادقانه جواب بدهند.

نتایج :

نتایج این پروژه طبق پرسشنامه تکمیل شده (که دارای 34 سؤال و 10 آیتم بود ) اطلاعات را کد بندی کردیم :

X1 = احساس غمگین بودن، X2 = احساس یأس و نومیدی، X3 = احساس شکست خوردگی شخصیتی، X4 = احساس نارضایتی و       بی حوصلگی، X5= احساس گناه کاربودن، X6 = احساس بی اعتمادی به خویشتن، X7 = احساس تشویش در خواب،    X8 = احساس مهر و محبت و علاقمندی به مردم، X9 = احساس ناتوانی در تصمیم گیری، X10 = احساس خستگی و بی ارزش بودن که طبق پرسشنامه و این کد بندی به کسانی که افسردگی شدید دارند نمره 34 تعلق می گیرد و افسردگی متوسط نمره 20 و افسردگی خفیف نمره 10 و کسی بدون علامت (یعنی هیچ نوع افسردگی نداشته باشد) نمره صفره تعلق می گیرد.

جدول شماره 1: میزان شیوع افسردگی دانش آموزان دبیرستان حضرت معصومه در سه پایه تحصیلی

ادامه جدول شماره 1

جدول شماره 2 : میزان شیوع افسردگی در دانش آموزان دختر دبیرستان حضرت معصومه

  جدول شماره 3 : شیوع افسردگی در سه پایه تحصیلی براساس نمره بندی افراد

نمودارشماره 1 : شیوع افسردگی در کل دانش آموزان